Kardeşten öte, mertlikten ziyade: Gakgoş nedir, kimlere denir?
Dünyanın neresinde bir 'Gakgoş' görseniz, onu duruşundan, ağırlığından ve nezaketinden tanırsınız. Elazığ'ın sokaklarında yankılanan bu beş harfli kelime, aslında bin yıllık bir kültürün, sarsılmaz bir delikanlılık raconunun ve 'kardeşten öte' olmanın en kısa tanımıdır. Şehrin bu en büyük marka değerini ve köklerini mercek altına aldık.
Harput’un o hüzünlü hoyratları kulağımızda çınlarken, şimdi bu ezgilerin dile getirdiği asıl kahramana, yani bu şehrin karakterine imzasını atan o isme odaklanıyoruz. Elazığ’da birine "Gakgoş" demek, sadece bir hitap şekli değildir; bir asalet beratı, bir duruş ve kökü Haçlı ordularını dize getiren Belek Gazi’ye (Balakgazi) kadar uzanan bir yiğitlik hikâyesidir.
"Gakgo" veya "Gakgoş", kelime anlamı olarak "kardeş, ağabey" demektir. Ancak Elazığlı için bu tanım sığ kalır. Gakgoşluk; dürüstlüktür, mertliktir ve en önemlisi "özü sözü bir" olmaktır. Elazığlı araştırmacı yazar İshak Sunguroğlu'nun o meşhur "Harput Yollarında" eserinde belirttiği gibi, bu kavram Harput’un kayalıkları kadar sert, Fırat’ın suyu kadar berrak bir karakteri temsil eder.
Balakgazi’nin mirası: Korkusuzluğun genetik kodu
Elazığ’ın yiğitlik kültürü, Harput’un girişinde atı şaha kalkmış şekilde şehri selamlayan Artuklu Emiri Belek Gazi ile başlar. Haçlı ordularını mağlup eden, Kudüs Kralı’nı esir alan bu büyük komutanın vakur duruşu, bugün Elazığlıların karakterine sinmiş durumdadır. Elazığlı için Balakgazi sadece bir heykel değil, zor zamanlarda nasıl dimdik durulacağının canlı bir timsalidir.
Sekiz köşe kasket: Gakgoşluğun sekiz altın kuralı
Gakgoş denince akla gelen en sembolik aksesuar hiç şüphesiz sekiz köşe kaskettir. Bu kasketin her bir köşesi, bir Gakgoş'un taşıması gereken bir erdemi temsil eder:
- Yiğitlik
- Mertlik
- Dürüstlük
- Misafirperverlik
- Alçakgönüllülük
- Cömertlik
- Delikanlılık
- Vatanseverlik
Bugün Elazığ sokaklarında bu kasketi takan yaşlı bir amca gördüğünüzde, aslında başında koca bir değerler manzumesini taşıdığını bilirsiniz.
Çayda çıra: Ateşle oynayan yiğitlerin dansı
Bu karakter, Elazığ’ın dünyaca ünlü halk oyunu Çayda Çıra ile sanata dönüşür. Karanlığı ellerindeki mumlarla aydınlatan o ağırbaşlı figürler, aslında Gakgoş’un en zor anlarda bile çevresine ışık saçma gayretini simgeler. Yerel kültür yazarlarının sıkça vurguladığı gibi; "Gakgoş, düğününde ne kadar zarifse, davasında o kadar çetindir."
Bakmadan Geçme
