İşte Elazığ ağzının o nev-i şahsına münhasır 'Kargış' (Beddua) kültürü
Elazığ'da kelimeler bazen tersinden okunur. Birine çok kızıldığında söylenen o ağır ifadeler, aslında 'Seni o kadar çok seviyorum ki canımı yakıyorsun' demenin yerel ve en maskülen yoludur. İşte Elazığ ağzının o nev-i şahsına münhasır 'Kargış' (Beddua) kültürü.
Elazığlı bir annenin, yaramazlık yapan çocuğuna "Boyun devrile emi!" diye seslenmesi, aslında bir yıkım temennisi değil, bir sitem melodisidir. Bu dilin şifresini bilmeyenler için kaba görünebilen bu ifadeler, Elazığ’ın toplumsal belleğinde "içtenlik" olarak kodlanmıştır.
Kelime Dağarcığından Duygu Dolu "Son" Kesitler
Bu bölümde, sokağın dilindeki o son ve en güçlü halkaları ekliyoruz:
Boyun Devrile (Sitem / Naz): En yaygın kullanılanıdır. Genellikle çok sevilen birinin yaptığı beklenmedik bir hata veya şaka karşısında söylenir. "Boyun devrilmesin" şeklindeki türevi ise doğrudan bir dua niteliğindedir; yani "Sana bir şey olmasın."
Gözün Çöle Döne (Hayret / Sitem): Bir şeye çok şaşırıldığında veya birinin dikkatsizliği sonucu bir aksilik yaşandığında söylenir. Buradaki "çöl" ifadesi, bereketin ve görüşün kaybolmasını değil, "Nereye bakıyorsun?" sorusunun en sarsıcı halini temsil eder.
Ağzın Kurusun (İnanmama / Hayret): Kötü bir haber veren veya olumsuz bir tahminde bulunan kişiye anında yapıştırılan cevaptır. "Ağzından yel alsın"ın Gakgoşçasıdır. Söylenen o kötü sözün gerçekleşmemesi için bir bariyer görevi görür.
Muradın Gözünde Kala (Hüzünlü Sitem): Bu ifade, diğerlerine göre biraz daha ağırdır. Gerçekten canı yanan birinin, hakkının yendiğini hissettiği anlarda kullandığı bir feryattır. Ancak yine de içinde "ölüm" dileği barındırmaz; sadece hayallerin yarım kalmasına duyulan bir tepkidir.
Emeğin Zayi Ola (Emek İsrafı): Bir işi baştan savma yapan veya verilen değeri boşa çıkaran kişiler için kullanılır. Elazığ’ın "kadri kıymet bilme" kültürünün bir yansımasıdır.
Dijital Çağda Gakgoşça: "Vışş"tan Memlere
Dosya haberimizi hazırlarken gördük ki, bu kadim dil sadece Harput’un dar sokaklarında kalmamış. Bugün Twitter’da (X) bir Elazığlının "Zahar" yazarak başladığı bir tweet, binlerce etkileşim alabiliyor. Genç kuşak, bu kelimeleri modern mizahla birleştirerek bir nevi "dijital Kürsübaşı" kurmuş durumda. "Malamat olduk" etiketiyle paylaşılan komik videolar, Elazığ ağzının ölmeyeceğini, aksine evrildiğini kanıtlıyor.
Araştırmacı-yazar Fikret Memişoğlu’nun da belirttiği gibi; Harput ağzı, yaşayan bir organizmadır. Bu sözlük çalışmamızda gördük ki; Hışşo’dan başladık, Cücük’te durduk, Kırtik ile tarttık ve Zahar ile mühürledik. Bu kelimeler, Elazığ’ın sadece tabeladan ibaret olmadığını; bir ruhu, bir hafızası ve asla susmayacak bir sesi olduğunu bizlere bir kez daha hatırlattı.
Bakmadan Geçme
