Işkın ve kenger nasıl tüketilmeli? İşte Elazığ'ın yöresel şifa kaynakları
Elazığ'ın sarp dağlarında karların erimesiyle birlikte toprak uyanıyor 'yayla muzu' olarak bilinen ışkın ve dikenlerin arasındaki hazine kenger, hem şifa niyetine sofralara taşınıyor hem de köylünün bahar aylarındaki en büyük geçim kapısı oluyor.
Haberin Özeti
- • Elazığ’ın yüksek rakımlı ilçelerinde baharın gelmesiyle toplanan ışkın ve kenger, yöresel şifa kaynağı ve köylülerin önemli geçim kapısı oluyor.
- • "Yayla muzu" ışkın, ekşi tadıyla şeker ve sindirim sorunlarına iyi geldiği inancıyla tüketilirken, Fırat Üniversitesi yüksek C vitamini içerdiğini kanıtladı.
- • Toplanması zahmetli kenger ise karaciğer yağlanmasına karşı koruyucu etkisi ve safra kesesi desteğiyle biliniyor, mutfakta kavurma veya turşu olarak tüketiliyor.
- • Bu bitkiler, Elazığ Kapalı Çarşı ve çevre illere pazarlanarak bölge ekonomisine ciddi katkı sağlıyor.
- • T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, bitkilerin kökünden sökülerek toplanmasının gelecek yıllarda nesillerinin tükenmesine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
ELAZIĞ (Haber Merkezi) – Baharın gelmesiyle birlikte Elazığ’ın yüksek rakımlı ilçeleri olan Arıcak, Alacakaya, Maden ve Sivrice’de hummalı bir çalışma başladı. Sabahın ilk ışıklarıyla dağlara tırmanan vatandaşlar, doğanın sunduğu bu eşsiz lezzetleri toplamak için kilometrelerce yol kat ediyor. Kapalı Çarşı ve seyyar tezgâhlarda yerini almaya başlayan bu bitkiler, sadece bir yiyecek değil, aynı zamanda nesilden nesile aktarılan bir sağlık mirası olarak görülüyor.
Dağların Ekşi Şifası: Işkın
Halk arasında büyük bir rağbet gören ve "yayla muzu" yakıştırması yapılan ışkın, bu yıl da tezgâhların gözdesi oldu. Hafif mayhoş tadıyla bilinen bu bitki, özellikle şeker hastalığına ve sindirim sorunlarına iyi geldiği inancıyla tüketiliyor. Dağlarda ışkın toplayan 60 yaşındaki Mehmet amca, "Bu bizim buraların ilacıdır. Şehirde meyve yerler, biz burada ışkınla canlanırız. Tadı ekşidir ama vücuda verdiği kuvvet başkadır" diyerek bu doğal lezzeti anlatıyor.
Konuyla ilgili yapılan bilimsel araştırmalar da vatandaşın bu kadim bilgisini destekler nitelikte. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü tarafından hazırlanan “Doğu Anadolu Bölgesi’nde Doğal Olarak Yetişen Rheum ribes L. (Işkın) Bitkisinin Antioksidan Kapasitesi ve Fenolik İçeriği” başlıklı akademik çalışma, ışkının yüksek oranda C vitamini ve bağışıklık sistemini güçlendiren polifenol içerdiğini kanıtlıyor.
Sabır İsteyen Lezzet: Kenger
Işkın kadar popüler olan bir diğer bitki ise kenger. Toplanması oldukça zahmetli olan, dikenli yapısıyla bilinen kenger, toprağın altından büyük bir titizlikle çıkarılıyor. Sütlü yapısı ve kendine has aromasıyla kenger, Elazığ mutfağında genellikle kavurma veya turşu olarak yer buluyor.
Türk Botanik Dergisi Arşivi'nde yer alan “Elazığ Yöresinde Halk İlacı Olarak Kullanılan Tıbbi Bitkiler Üzerine Bir İnceleme” raporuna göre, kengerin karaciğer yağlanmasına karşı koruyucu bir etkisi olduğu ve safra kesesi fonksiyonlarını desteklediği belirtiliyor. Elazığlı aktarlar da kengerin geleneksel tıpta "karaciğer dostu" olarak nam saldığını vurguluyor.
Hem Sofra Hem Cüzdan Sevinci
Işkın ve kenger, sadece sağlık değil aynı zamanda ciddi bir ekonomi yaratıyor. Köylülerin dağlardan topladığı bu ürünler, Kapalı Çarşı esnafı aracılığıyla şehir merkezine ve çevre illere pazarlanıyor. Ancak uzmanlar bir konuda uyarıda bulunuyor. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Elazığ İl Müdürlüğü’nün "Doğal Floranın Korunması ve Sürdürülebilir Toplayıcılık" bülteninde yer alan verilere göre, bu bitkilerin kökünden sökülerek toplanması, gelecek yıllarda nesillerinin tükenmesine yol açabilir.
Haberimizin detaylarını güçlendiren diğer kaynaklar arasında, Elazığ Kent Kültürü ve Gastronomi Yazıları serisindeki "Dağlardaki Eczane" başlıklı analizler ve mart ayında sahada görüşülen yerel üreticilerin deneyimleri de yer alıyor. Elazığ’ın bu doğal zenginliği, doğru toplama yöntemleriyle korunduğu sürece hem şifa dağıtmaya hem de yöre insanına ekmek kapısı olmaya devam edecek gibi görünüyor.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Elazığ’da ışkın ve kenger en çok hangi bölgelerde yetişir?
Elazığ’ın yüksek rakımlı ve dağlık ilçeleri olan Arıcak, Alacakaya, Maden ve Sivrice, bu bitkilerin en doğal ve verimli yetişme alanlarıdır. Köylüler, sabahın erken saatlerinde bu ilçelerin sarp dağlarına tırmanarak toplama yapmaktadır.
2. Halk arasında "yayla muzu" olarak bilinen ışkının faydaları nelerdir?
Işkın (Rheum ribes L.), özellikle yüksek oranda C vitamini ve antioksidan polifenoller içerir. Akademik çalışmalara göre bağışıklık sistemini güçlendirmesinin yanı sıra; halk arasında şeker hastalığına (diyabet), tansiyona ve sindirim sistemi sorunlarına iyi geldiği bilinmektedir.
3. Kenger bitkisi hangi hastalıklara karşı koruyucu etki gösterir?
Işkın: Genellikle kabukları soyularak taze ve çiğ olarak tüketilir.
Kenger: Dikenli yapısından arındırıldıktan sonra haşlanarak yumurtalı kavurması yapılır veya turşu olarak saklanır. Ayrıca kenger sakızı da yörede oldukça popülerdir.
4. Doğal florayı korumak için toplama yaparken nelere dikkat edilmelidir?
Tarım ve Orman İl Müdürlüğü uyarılarına göre; bitkilerin kökünden sökülmemesi hayati önem taşır. Gelecek yıllarda da ürün alınabilmesi için bitkinin toprak altındaki soğan kısmına zarar vermeden, sadece toprak üstündeki kısımlarının toplanması sürdürülebilirlik için şarttır.
5. Işkın ve kengerin Elazığ ekonomisine katkısı nedir?
Bu bitkiler, bahar aylarında köylüler için önemli bir ek gelir kapısıdır. Dağlardan toplanan ürünler Elazığ Kapalı Çarşı ve seyyar tezgâhlarda satışa sunulurken, aynı zamanda çevre illere ve büyükşehirlere de gönderilerek yerel ekonomiye canlılık kazandırır.
Bakmadan Geçme
