AFAD'dan jet ihale açıklaması: Ortalama kırım yüzde 14! Peki, kamuoyu bu cevaptan tatmin oldu mu?

Geçtiğimiz gün Elazığ Online olarak kamuoyunun gündemine taşıdığımız, yerel iş dünyasında ve müteahhitlik kulislerinde kulaktan kulağa yayılan AFAD ihalelerine ilişkin iddialar şehirde adeta deprem etkisi yarattı. Haberimizin ardından Elazığ AFAD İl Müdürlüğü, jet hızıyla yazılı bir açıklama yayımladı.

Söz hakkına ve kurumsal şeffaflığa olan inancımız gereği, AFAD’ın rakamlarla kendini savunduğu o açıklamayı aynen aktarıyoruz. Ancak bir gazeteci olarak sormadan da edemiyoruz: AFAD bazı sorulara net yanıtlar verirken, kamuoyunun en çok merak ettiği o devasa soruyu neden görmezden geldi?

AFAD Rakamları Masaya Koydu: "Ortalama Kırım Yüzde 14"

AFAD İl Müdürlüğü, yaptığı açıklamada öncelikle işin aciliyetine vurgu yaptı. 2020 ve 2023 depremlerinin ardından Elazığ’da tam 42 bin konut teslim edildiğini belirten kurum, kırsaldaki evlerin yol, su, elektrik ve kanalizasyon gibi hayati altyapı işlerinin "Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği" kapsamında zorunlu olarak yapıldığını ifade etti.

Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine sonuna kadar riayet edildiğinin altını çizen AFAD yönetimi, "Davetiye usulüyle sınırlı firma çağrılıyor" iddialarına ise şu çarpıcı rakamlarla yanıt verdi:

"Yönetmeliğe göre en az 3 firmanın davet edilmesi zorunluyken, müdürlüğümüzce yapılan ihalelerde ortalama 7 ve üzeri sayıda firma davet edilmiştir. Hatta 2026 yılında yapılan tek bir ihaleye tam 33 firma çağrılmıştır. Başvuran tüm firmaları sırayla davet ediyoruz. 2025 ve 2026 yılları içerisinde yapılan ihalelerde kırım oranı yüzde 43’e kadar çıkmış olup, genel ortalama kırım oranı da yaklaşık yüzde 14 olarak gerçekleşmiştir."

Kurum ayrıca, haberimizde yer verdiğimiz listedeki bazı projelerin henüz ihale aşamasına gelmediğini, bu yüzden "ihale edildi" şeklindeki bilgilerin gerçeği yansıtmadığını da ekledi.

Şimdi Gelelim Madalyonun Diğer Yüzüne...

AFAD’ın her ne kadar kendi içinde çelişkiler ve gri alanlar bulunsa da kamuoyuna açıklama yapmasını olumlu buluyor,  bu duyarlılıkları için teşekkür ediyoruz. Ancak Elazığ Online olarak, şehrin ve tüyü bitmemiş yetimin hakkını korumak adına sormaya devam etmek bizim asli görevimiz. Açıklama metninin genel bir değerlendirme içerdiğini ve ne yazık ki şu gerçeklerin üstünün örtülmeye çalışıldığını gördük:

1. Kontrollük Hizmetleri Neden El Değiştirdi?

Haberimizde üstüne en çok bastığımız, kulisleri en çok kurcalayan soru şuydu: Eskiden bu altyapı işlerinin sahadaki denetimini ve kontrollüğünü daha önce yapan kurumlardan bu şehrin toprağını, zeminini bilen teknik ekipleri yaparken, bu yetki neden aniden alınarak AFAD bünyesine çekildi? AFAD yayımladığı upuzun metinde bu konuya neden tek bir kelimeyle bile değinmedi? Elazığ kamuoyu bu radikal kural değişikliğinin arkasındaki gerçek gerekçeyi hala merak ediyor. Bu soru hala masada, cevap bekliyor!

2. Yüzde 43 Kırımın Arkasına Saklanmayın! Baltaşı’nı Çıkarınca Ne Kalıyor?

AFAD, "Kırım oranlarımız yüzde 43'e kadar çıktı, ortalamamız yüzde 14" diyerek adeta bir algı illüzyonu yaratıyor. Şimdi biz o perdeyi aralayalım: AFAD’ın övünerek bahsettiği o yüzde 43’lük kırım, meğer 2025 yılında en çok yerel firmanın katılım sağladığı ve gerçek rekabetin yaşandığı tek bir ihaleye, yani Baltaşı Köyü altyapı ihalesine ait olduğu iddia edildi.

Peki, soruyoruz: Gerçek rekabet açıldığında yüzde 43’e fırlayan kırım oranı, nasıl oluyor da diğer milyarlık ihalelerde adeta tırnak ucu kadar indirimlerle yapılıp genel ortalamayı yüzde 14 gibi komik bir seviyeye düşürüyor? Matematik yalan söylemez; Baltaşı Köyü altyapı ihalesini bu tablodan çıkardığımızda geriye kalan ihaleler yüzde 5-6 gibi komik kırımlarla adrese teslim mi verildi? Genel ortalamanın arkasına sığınmayı bırakın, haberimize konu olan diğer köylerin net kırım oranlarını açıklayın!

3. Elazığ’da Firma mı Kalmadı? Neden Bingöl, Neden Mardin?

İşte yerel iş dünyasını ve Elazığlı müteahhitleri en çok yaralayan iddia: Elazığ’da deprem döneminden beri taşın altına gövdesini koyan, vergisini bu şehre ödeyen, yüzlerce istihdam sağlayan Elazığlı müteahhitler dururken, bu ihalelere neden il dışından firmalar davet ediliyor? Davetiyelerin Elazığ dışındaki Bingöl ve Mardin gibi illerdeki belirli firmalara adeta özel olarak gönderildiği iddia edilirken, Elazığ’ın parası neden Elazığ’ın esnafına, işçisine değil de dışarıya akıtılıyor? Elazığ’da bu işleri yapacak liyakate ve güce sahip firma mı kalmadı?

4. Yönetmeliğin Arkasına Sığınmak, Kamu Zararını Ortadan Kaldırır mı?

AFAD İl Müdürlüğü, ihalelerin zorunlu olarak “Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği” kapsamında yapıldığını belirten hukuki bir zırhın arkasına sığınıyor. Evet, devletimiz afet dönemlerinde işlerin hızlı yürümesi için kurumlara bu esneklikleri tanımıştır. 

Evet Elazığ kamuoyu adına soruyoruz: Bir yönetmeliğin varlığı, kamu kaynaklarının fütursuzca harcanmasına gerekçe olabilir mi? Aciliyet bahanesiyle rekabet ortamının daraltılması, devletin kasasından milyonlarca liranın fazladan çıkması demektir. Kamuya tanınan "hızlı ihale" yetkisi, düşük kırımların yasal kılıfı haline getirilemez! Diğer yandan 42 bin konut yapıldı derken bu konutları kendileri yapmış gibi göstermeleri de doğru değil. Konutların çok büyük bir kısmını TOKİ tarafından, bir kısmını da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yaptı. Dolayısıyla buradan kendilerine bir pay çıkarmaya çalışmaları doğru değil.

Bizim Derdimiz Bağcıyı Dövmek Değil, Üzüm Yemek!

Biz bu şehrin gazetesiyiz. Derdimiz hiçbir kurumu yıpratmak ya da karalamak değil. Tek derdimiz, depremle sarsılan bu memleketin paralarının, kamu kaynaklarının en doğru, en verimli ve en adil şekilde harcanmasıdır.

AFAD’ın yaptığı açıklamayı saygıyla karşılıyor, ancak akıllarda kalan bu "gri alanların" da netleşmesi için yetkilileri bir kez daha şeffaf olmaya davet ediyoruz. Konunun da, o ihalelerin de, sessiz sedasız el değiştiren kontrollük hizmetlerinin de, dışarıdan getirilen firmaların da takipçisi olmaya devam edeceğiz. Gakgoş’un gözü de kulağı da bizim üzerimizde, bizimki de yetkililerde...